Çin, yarı iletken sektöründe dışa bağımlılığı azaltmak için kritik bir adımı daha devreye aldı. Konuya yakın kaynaklara göre Pekin yönetimi, yeni kapasite eklemek isteyen çip üreticilerine kullandıkları ekipmanların en az yüzde 50’sinin yerli üretim olmasını zorunlu kılıyor. Resmi olarak yayımlanmış bir düzenleme olmasa da son aylarda devlet onayı almak isteyen şirketlerden bu şartı ihale ve satın alma belgeleriyle kanıtlamaları isteniyor. Reuters’e göre bu yeni uygulama, ABD’nin 2023’te sıkılaştırdığı teknoloji ihracat kısıtlamalarının ardından hız kazanan ‘kendi kendine yeten yarı iletken ekosistemi’ hedefinin en somut adımlarından biri olarak değerlendiriliyor.
Üretimde yerlilik artık bir zorunluluk
Kaynaklara göre, yüzde 50 eşiğini karşılayamayan başvurular genellikle reddediliyor ancak tedarik kısıtları gibi durumlarda yetkililer sınırlı esneklik tanıyabiliyor. Özellikle ileri seviye çip üretim hatlarında yerli ekipmanların henüz tam anlamıyla hazır olmaması nedeniyle şartlar daha gevşek uygulanıyor. En nihayetinde ise Çin’in hedefi yüzde 100 yerliliğe ulaşmak. Bu, elbette halihazırda imkansız ancak ilerleyen yıllarda Çin’in buna ulaşması da oldukça gerçekçi bir hedef.
Zaman zaman Çin medyasından abartılı ve gerçekçi olmayan haberler geliyor olsa da bunların hiçbirinin altı boş değil. Özellikle Devlet Başkanı Şi Cinping’in uzun süredir vurguladığı “topyekün ulusal çaba” yaklaşımı, binlerce mühendis ve bilim insanını kapsayan geniş bir seferberliği ifade ediyor. Bu strateji, yalnızca üretim tesislerini değil, araştırma merkezlerinden ekipman geliştirmeye kadar tüm tedarik zincirini kapsıyor. Dolayısıyla geçtiğimiz günlerde Çin’in ileri seviye çip üretimine imkan verebilecek bir litografi makinesinin prototipi üzerinde çalıştığı bilgileri bu düzlemde okunmalı. Evet, bu makine henüz tek bir çip bile üretemedi ama bu, çalışmaların yapılmadığı anlamına gelmiyor. Öte yandan Çin’in “yerli kullanım” şartları sadece baskıcı söylemle yapılmıyor. Yerli ekosistemi desteklemek için devlet bağlantılı kurumlar da devreye girmiş durumda. Pekin, yarı iletken sektörüne “Büyük Fon” aracılığıyla yüz milyarlarca yuan aktarmayı sürdürüyor. Fonun 2024’te başlatılan üçüncü aşamasında 344 milyar yuan (yaklaşık 49 milyar dolar) sermaye ayrılmış durumda.
Somut adımlar neler?
Çin’in politikası somut sonuçlar da vermeye başladı. Özellikle çip üretiminin kritik aşamalarından biri olan aşındırma (etching) teknolojilerinde yerli firmalar hızlı ilerleme kaydediyor. Kaynaklara göre Çin’in en büyük çip ekipmanı üreticisi Naura, SMIC’in 7 nanometre üretim hattında kendi aşındırma ekipmanlarını test ediyor. Uzun yıllar boyunca bu alanda Lam Research ve Tokyo Electron gibi yabancı firmalar baskın konumdaydı. Ancak artık Naura ve yerli rakibi Advanced Micro-Fabrication Equipment (AMEC), bu ekipmanların önemli bir bölümünün yerini almaya başladı. Şirket, ABD kısıtlamaları sonrası servis verilemeyen yabancı ekipmanlar için kritik parçaları da yerli olarak geliştirdi.
Çinli üreticilerin hızlanan Ar-Ge faaliyetleri rakamlara da yansıyor. Naura, 2025’te 779 patent başvurusu yaparak rekor kırdı. Bu sayı, 2020 ve 2021’deki başvuruların iki katından fazla. AMEC ise aynı dönemde 259 patent başvurusu gerçekleştirdi. Naura’nın 2025’in ilk yarısındaki geliri yüzde 30 artışla 16 milyar yuana, AMEC’in geliri ise yüzde 44 artışla 5 milyar yuana ulaştı.
Analistlere göre Çin, daha önce Japon firmaların hakim olduğu fotoresist temizleme ve yıkama ekipmanlarında yaklaşık yüzde 50 oranında kendi kendine yeterlilik seviyesine ulaşmış durumda. Bu alanda da liderliğin Naura’ya geçtiği belirtiliyor.
